آرمان هاي فراموش نشده

قلاده هاي طلا

عبدالحميد بيات — Sun, 11 Mar 2012 00:17:00 GMT

سينما زبان نشانه هاست و سالهاست که تلاش مي کند با زبان نشانه ها با مردم صحبت کند و نقادان هم با تحليل اينکه مثلا تکرار رنگ قرمز در فيلم به اين معناست و رنگ سياه به معناي ديگر و فلان تصوير نمادي است براي چيز ديگر، به بررسي سينما مي پردازند. اما در اين فيلم مسيري که با اخراجي هاي3 و پايان نامه شروع شده بود با فيلمنامه و کارگرداني بسيار قوي‌تري ادامه پيدا مي کند. مي توان اين مسير را ژانري جديد در سينما دانست: «ژانر صراحت». يعني کارگردان آنقدر به پيام خود و عمومي بودن آن اطمينان دارد که ديگر لازم نيست پيامش را در بين دهها نشانه پنهان کند و از گفتن پيام خويش نه خجالت مي کشد و نه واهمه دارد والبته آنقدر هنر دارد که از نشانه ها هم به خوبي استفاده کند تا فيلمش شعاري و مصنوعي نشود. فيلم هرچند حاوي يک پيام سياسي صريح و شفاف است اما ابدا به يک بيانيه سياسي تبديل نمي شود بلکه همه مولفه هاي يک فيلم سينمايي حرفه اي را دارد: داستاني جذاب و دراماتيک، هماهنگي فوق العاده تصوير و موسيقي، کارگرداني حرفه اي، بازيگري مناسب... ادامه مطلب...

ملکه

عبدالحميد بيات — Sun, 11 Mar 2012 00:08:00 GMT

گلوله براي بدن ضرر دارد!

آن چنان از بحث هاي حرفه اي سينما سر در نمي آورم اما براي عوامي مثل من هم فيلمبرداري و کارگرداني و دکور حرفه‌اي فيلم «ملکه» قابل لمس و درک مي‌باشد. اين سه مسأله از آنچنان قوتي برخوردارند که در بسياري موارد ضعف هاي داستان و خسته کننده بودن آن را پنهان مي‌کنند و مخاطب را روي صندلي سينما نگه مي دارند. مخاطب آنچنان مسحور حرکتها و توقفهاي دوربين و زيبايي هاي تصويري فيلم مي شود که ناخودآگاه همراه با حرکت دوربين حرکت مي‌کند و وقتي دوربين مي ايستد، ناچار است همه تمرکز خود را متوجه فيلم بکند و از روي صندلي‌اش تکان نخورد تا دوربين بچرخد و آن صحنه اي که از ديد او پنهان مانده است را نشانش بدهد. همين حرکت ها و توقف هاي دوربين به فيلم حرکت و پويايي ارزشمندي داده و مخاطب را به خوبي با فيلم همراه مي کند. فيلم حقيقتا در بعد حرفه‌اي يک سر و گردن از ميانگين سينماي ايران بالاتر است و مي تواند در اين بعد درخشش بين المللي خوبي داشته باشد. ادامه مطلب...

شور شيرين

عبدالحميد بيات — Sat, 10 Mar 2012 23:59:00 GMT

نخست آن که کردستان از قبل از شروع جنگ تحميلي تا همين روزهاي اخير شهداي فراواني را به انقلاب اسلامي تقديم نموده است و در کمال تعجب مي‌بينيم که در عرصه تاريخ دفاع مقدس به اين شهدا کمتر پرداخته مي‌شود. بنابراين مي توان گفت پرداختن به موضوع کردستان و شهداي غريب آن و شهيد کاوه عزيز نوعي خط شکني در روايت‌گري دفاع مقدس محسوب مي‌شود و اينکه جوانمردي پيدا شده و دوربين به دست گرفته تا ياد آن عزيزان را نيز همچون شهداي جبهه‌هاي جنوب گرامي بدارد، جاي بسي تقدير و تشکر دارد هرچند ممکن است ايراداتي نيز بر فيلم وارد باشد.

ادامه مطلب...

زندگي خصوصي

عبدالحميد بيات — Sat, 10 Mar 2012 23:47:00 GMT

زندگي خصوصي

جنگ با فقه، با سلاح اخلاق

اوايل دوره دانشجويي يکي از علاقمندي هايم ديدن فيلم‌هاي ضداسلامي و ضد ايراني هاليود و بررسي آن ها بود. چند سالي است که ديگر آن چنان پيگير ديدن آن فيلم‌ها نيستم اما ديدن دقايق ابتدايي فيلم ناخودآگاه مرا به ياد همان فيلم‌هاي هاليوودي انداخت. صحنه‌هايي که با کمترين ميزان خلاقيت از فيلم هايي مثل سيريانا syriana کپي‌برداري شده و در ابتداي فيلم قرار داده شده بودند بلافاصله مرا با اين سوال مواجه کرد که مگر چه نسبتي بين کارگردان يک فيلم ايراني با يک کارگردان فيلم هاي ضداسلامي هاليوودي قرار دارد که او اين چنين دست به الگوبرداري از آن‌ها زده است؟

ادامه مطلب...

برف روي کاج ها

عبدالحميد بيات — Sat, 10 Mar 2012 23:21:00 GMT

برف روي کاج ها

داستان تکراري، کارگرداني تقليدي

در حکايت است که شير فروشي هر روز مقدار زيادي در شيرهايش آب مي ريخت و آن را به اسم شير خالص به مردم مي فروخت. روزي متوجه شد که مردم زبان به اعتراض گشوده اند. وقتي علت را پرسيد گفتند امروز يادت رفته در آب، شير بريزي!

«حکايت برف روي کاج ها» نيز، حکايت همان شير فروش است. داستان آنقدر تکراري است که نياز به توضيح ندارد: مردي عاشق زني شده و همسر همان مرد هم عاشق مرد ديگري مي شود و ادامه داستان مثل هميشه. با خبر شدن از ماجرا، دعوا، طلاق و در نهايت هم تشويق حضار!

زمينه اصلي فيلم، همان زمينه تکراري خيانت است. اما آنقدر در داستان آب بسته شده تا فيلم کوتاه به يک فيلم سينمايي تبديل شود. شخصيتهايي در وسط فيلم مي آيند، ديالوگهاي روزمره، آموزش موسيقي و مي روند! به همين سادگي نيم ساعت به فيلم افزوده مي شود. به يکباره بدون هيچ مناسبتي يک دسته عزاداري که نه شعر مي خوانند و نه نوحه از وسط کوچه عبور مي کنند و سنج زنان از فيلم خارج مي شوند! کارگر افغاني خانه به افغانستان مي رود و مي‌خواهد آنجا ازدواج کند و دقايقي به گفتگو با او مي گذرد و البته ماجراي او هم هيچ ربزي به داستان فيلم ندارد! دقايقي از فيلم هم به نشان دادن صحنه هاي تست بازيگري مي گذرد که البته آن هم ربطي به ماجراي فيلم ندارد. دختر همسايه سرش را پايين انداخته و وارد منزل مي شود و دقايقي هم به عذرخواهي همسايه مي گذرد... وبه اين ترتيب يک کليپ دانشجويي به يک فيلم سينمايي تبديل مي شود!

براي چنين فيلمي حقيقتا بايد به «اصغر فرهادي» تبريک گفت چرا که به وضوح مشخص است که «پيمان معادي» همه ذوق و قريحه و هنر خود را به خاطر او به کناري نهاده و تلاش کرده با تقليدي ابتدايي از «در باره الي» و «جدايي نادر از سيمين» خودش را به نحوي ادامه اصغر فرهادي معرفي کند. البته هيچ بعيد نيست که انتظار جايزه هاي بين المللي و عکس يادگاري با آنجلينا جولي را هم داشته باشد! اگر ويژگي اساسي هنر را خلاقيت بدانيم، «معادي» به هيچ وجه در فيلم خود کار هنري نکرده و کارش شبيه همان هايي است که تابلوي موناليزا را کپي کرده و انتظار دارند به قيمت اصلي نيز به فروش برود!

فيلم، سياه و سفيد است و به همين دليل هيچ گونه جذابيت بصري ندارد و البته ديگر لازم نيست تا آنچنان دکور و صحنه آرايي‌اي در آن صورت بگيرد. سياه بودن تصوير ادامه همان داستان زشت و کثيف فيلم و نشان‌گر زندگي تيره و تاري است که معادي براي مخاطبان خود ترسيم مي کند و صدالبته آنچنان روح مخاطب را کسل مي کند که بايد در سينما باشي و پس از پايان فيلم راه رفتن هاي خسته و بي‌انگيزه مردم را ببيني تا بداني چقدر فيلم روح خراش است.

علاوه بر کارگرداني ضعيف و فيلمنامه ضعيف و صحنه آرايي کذايي، فيلم از نبود هرگونه موسيقي متن زجر مي برد. تنها موسيقي متن هماني است که در کلاسهاي آموزش موسيقي نواخته مي شود و يا نواري که در ماشين مشغول خواندن است. موسيقي اگر متناسب با داستان باشد و همراه آن فراز و فرود بيايد، ارزش هنري کار و تاثير آن را به ميزان قابل توجهي افزايش مي دهد. اما گويا قرار است همه چيز در اين فيلم مُرده و سياه و بي توقف باشد و چرخ هيچ چيز به درستي نچرخد؛ بنابراين موسيقي نيز مُرده است و با سکوت خود تلاش مي کند رکون و مُردگي را به مخاطبان نيز تزريق کند.

اما در زمينه «خيانت» در فيلمهاي سينمايي ايران، «برف روي کاج ها» يک اقدام جديد مي کند و البته آن هم نه از روي خلاقيت که از روي هنجارشکني و کپي برداري است. معمولا در فيلمهاي اين‌چنيني ايراني، مرد به همسرش خيانت مي کند و عاشق ديگري مي شود و ادامه داستان. اما در اين فيلم، به تقليد از فارسي‌وان و آرمان‌هاي فارسي‌واني، مسأله کمي متفاوت مي‌شود: مرد عاشق دختري مي شود و با او رابطه دارد و اين اتفاق بسيار مورد هجمه فيلم قرار مي گيرد. اما کم کم زني شوهر دار، عاشق مرد ديگري مي شود و با او به گفتگوهاي دوستانه مي پردازد و کار بالا مي کشد و اين مسأله بسيار طبيعي نمايانده شده و حتي حق طبيعي آن زن محسوب مي شود. ارتباط زن شوهردار با مردي نامحرم و اينکه او با آن مرد به کنسرت موسيقي برود و شوخي و بگو بخند در ميانشان حاکم شود و هيچ حيايي نه در او و نه در آن مرد ديده نشود، همان چيزي است که مرداک و شبکه تلويزيوني‌اش به دنبال آن هستند و آرزوي چنين رفتاري را در ميان ايرانيان دارند. به راحتي مي توان چنين فيلمي، فقط يک فيلم با زمينه خيانت نيست بلکه درواقع فيلم به سراغ انسجام خانواده ها مي رود و نوعي زمينه «خانواده ستيزي» در آن موج مي زند. در ديالوگ هاي فيلم کار به آنجا کشيده مي شود که مخاطب مي پذيرد که زن و شوهر پس از مدتي براي يکديگر تکراري مي شوند و آن علاقه هاي ابتدايي از بين مي روند. اگر بچه داشته باشند به ناچار بايد به زندگي تکراري و مرارت آور خود ادامه بدهند و الا بايد از هم جدا شده و به دنبال عيشي جديد بروند تا تکراري شدن آن عيش به زندگي مشترک ادامه بدهند. کاملا مشخص است که اين زندگي مشترک با آن چه ما به عنوان «آغوش گرم خانواده» مي شناسيم، بسيار متفاوت است و در دنياي ديگري سير مي کند. گويا کارگردان هرگز لذت زندگي در يک خانواده پرمحبت که اعضايش يکديگر را دوست دارند و نمي توانند اندک دوري را تحمل کنند را نه چشيده و نه ديده است و تصورش از زندگي مشترک، تصور همان دوستي هاي درون پارک هاست که طبيعتا به سادگي، به قهر و دشمني و خيانت تبديل مي شوند. خانواده در چنين فيلمي به يک رستوران با اتاقي براي استراحت تقليل مي يابد که اگر هرکدام از مشتري ها رستوران و اتاق بهتري بيابند، حق دارند به مراجعه کنند و ديگر مفاهيمي چون تعالي و همکاري و محبت طرفيني و... به سادگي به زباله داني انداخته مي‌شوند. چنين فيلمي قطعا در فرهنگ ايراني-اسلامي ما منفور و مطرود است اما اميدوارم فرهنگهايي که چنين زندگي‌اي را مي پسندند و ترويج مي کنند به آن جايزه هاي بين المللي بدهند تا هرچه بيشتر پرده از برخي حقايق سينماي ايران و وابستگي هاي برخي کارگردانان برداشته شود.

مصطفي مازح

عبدالحميد بيات — Mon, 20 Feb 2012 12:03:00 GMT

اسلام عزيز در مسير خونين خود شهداي زيادي را تقديم نموده است اما از بين شهدايي که وصفشان را شنيده ام به چند نفر از عمق وجود غبطه مي خورم و با آنان احساس انس و الفتي ديرينه دارم بدون آنکه حتي يکبار زيارتشان کرده باشم. يکي از اين شهدا، شهيد مصطفي مازح است که در راه اجراي حکم امام(ره) درمورد سلمان رشدي به شهادت رسيد.

شنبه پنجم اگوست 1989، چهاردهم مرداد ماه 1368، در حالي تنها چهار ماه و بيست روز از فتواي تاريخي روح خدا درباره حکم قتل سلمان رشدي مرتد مي گذشت، خبري مهم در رسانه هاي جهان منتشر شد؛ تيتر خبر اين بود:

رشدى، هدف بمب‏گذارى در هتل

متن خبر: ديروز يك گروه اسلامى در لبنان اعلام كرد تروريستى كه روز پنجشنبه، براثر انفجار بمبى در حال سوار كردن آن در هتلى در غرب لندن بود از بين رفت، يكى از اعضاى آن‏ها بوده كه در حال تدارك حمله‏اى به سلمان رشدى بوده است. ادامه مطلب...