آرمان هاي فراموش نشده

قلاده هاي طلا

Sun, 11 Mar 2012 00:17:00 GMT

سينما زبان نشانه هاست و سالهاست که تلاش مي کند با زبان نشانه ها با مردم صحبت کند و نقادان هم با تحليل اينکه مثلا تکرار رنگ قرمز در فيلم به اين معناست و رنگ سياه به معناي ديگر و فلان تصوير نمادي است براي چيز ديگر، به بررسي سينما مي پردازند. اما در اين فيلم مسيري که با اخراجي هاي3 و پايان نامه شروع شده بود با فيلمنامه و کارگرداني بسيار قوي‌تري ادامه پيدا مي کند. مي توان اين مسير را ژانري جديد در سينما دانست: «ژانر صراحت». يعني کارگردان آنقدر به پيام خود و عمومي بودن آن اطمينان دارد که ديگر لازم نيست پيامش را در بين دهها نشانه پنهان کند و از گفتن پيام خويش نه خجالت مي کشد و نه واهمه دارد والبته آنقدر هنر دارد که از نشانه ها هم به خوبي استفاده کند تا فيلمش شعاري و مصنوعي نشود. فيلم هرچند حاوي يک پيام سياسي صريح و شفاف است اما ابدا به يک بيانيه سياسي تبديل نمي شود بلکه همه مولفه هاي يک فيلم سينمايي حرفه اي را دارد: داستاني جذاب و دراماتيک، هماهنگي فوق العاده تصوير و موسيقي، کارگرداني حرفه اي، بازيگري مناسب... <** ادامه مطلب... **>

از سوي ديگر علي رغم موضوع صددرصد سياسي، فيلم به دام بازي هاي سياسي و جانبداري از سياستمداران نمي افتد. از هيچ سياستمداري دفاع نمي کند و ضمن دفاع تمام قد از انقلاب، بيخودي وقت خود را صرف حمله به پادوهايي چون موسوي و کروبي نيز نمي‌کند و مستقيما به سراغ دشمنان سي ساله نظام مي رود. چنين کاري عملا يک زمين بازي بسيار ظريف براي شناخت آدم ها طراحي مي‌کند. آناني که به مقابله با فيلم برمي خيزند بهانه ندارند که ما از رأي خود به موسوي و کروبي دفاع مي کنيم بلکه به راحتي نشان خواهند داد که به علت وابستگي به استعمار پير دفاع از او را وظيفه خود مي دانند و حمله طالبي به انگلستان آنان را برآشفته نموده است. به اين ترتيب طالبي «چوب برداشته» تا «گربه‌ي دزد» خودش را نشان بدهد!

از نقاط قوت فيلم اين است که براي بيان نگاه خود به جرياني که مدت‌ها همه جامعه را درگير خود کرده بود و هر کس براي خود در آن نقشي داشت، روي نقطه‌اي دست مي گذارد که براي همه مبهم و پشت پرده محسوب مي‌شده و در عين حال به همه آن‌ها ربط مستقيم داشته است. جاسوسان بيگانه، وزارت اطلاعات، دوربين هايي که در سرتاسر شهر رفتار مردم را در مرکزي پنهاني رصد مي‌کنند و آدم هايي که در چنين مراکزي تصميم مي‌گيرند که پيامک ها را قطع کنيم و به فلان جا پليس ضد شورش بفرستيم و از اين قبيل مسائل. دانستن پشت پرده ها، شناختن آدم هاي پشت پرده و شنيدن خبرهاي محرمانه هميشه جذاب هستندو مخاطب را به دنبال خود مي کشانند و اين از هوشمندي نويسنده است که براي بيان يک پيام جنجالي که مي توانست حاشيه‌هاي فراواني داشته باشد، چنين داستاني را انتخاب مي کند.

نقطه قوت ديگر فيلم در فيلمنامه فوق العاده آن مي باشد. داستان هاي فرعي فراواني در دل داستان اصلي قرار دارند اما آنچنان هنرمندانه کنار هم قرار گرفته اند که هيچ کدام داستان اصلي را منحرف نمي کنند بلکه به داستان اصلي کمک هم مي کنند. مثلا ماجراي بمب گذاري در هواپيماي خاتمي، حمله به پايگاه مقداد، اختلافات خانوادگي در مسأله انتخابات، آقازاده‌هاي لندن نشين، قتل نداآقاسلطان، اتحاد همه گروههاي ضد انقلاب با يکديگر در وقايع پس از انتخابات، نفوذي‌هاي دشمن در وزارت اطلاعات و نيروي انتظامي و... هر کدام به تنهايي مي‌توانست موضوع چندين فيلم سينمايي قرار بگيرد اما فيلمنامه آنقدر با ظرافت نوشته شده که اين موضوعات پراکنده و پرشمار مخاطب را گيج نمي‌کند و داستان اصلي هم ضربه‌اي نمي‌خورد. مثلا در همان چند دقيقه‌اي که به ماجراي حمله به پايگاه مقداد مي‌پردازد تلاش مي‌کند همه ماجرا از برنامه ريزي دشمن تا کشته شدن برخي افراد در اين ماجرا و مظلوميت بسيجيان را نشان بدهد و از آنان در برابر هجمه هاي فراواني که عليه‌شان شده است دفاع نمايد. و انصافا در اين کار بسيار موفق بوده است. يعني نه به داستان اصلي فيلم ضربه‌اي مي‌زند و نه ماجراي حمله به پايگاه مقداد را در ميانه راه رها کرده و مخاطب را سرگردان مي کند.

در نگاه به مسأله زن و خانواده به خوبي تمايز ميان يک خانواده ايراني را با خانواده کساني که دل در گرو غرب دارند را نشان مي‌دهد. خانواده ايراني، به انقلاب شهيد تقديم کرده اند، با يکديگر صميمي هستند، احترام بزرگ و کوچک برايشان اهميت دارد و وقتي مشکلي براي يکي از اعضاي خانواده پيش مي‌آيد به يکباره همه اختلافات خود را به کناري گذاشته و به فرياد او مي‌رسند. اما خانواده ضدانقلاب، خانواده اي است از هم پاشيده که هر کدام از اعضا دل در گرو گروه يا گروهکي دارند و قلاده‌هايشان در دست سازمان هاي بالادستي شان مي‌باشد. احترامي بين اعضاي خانواده برقرار نيست و نهايت کارشان هم به کارکردن در گاوداري ختم مي‌شود. در تفکر خانواده انقلاب، زن نقش مادري و زنانه دارد اما در سوي ديگر ميدان، همه ويژگي هاي روحي زن ناديده انگاشته مي‌شود، نقش جاسوسي و آدم‌کشي بر عهده‌اش گذارند و عملا او را به يک «مرد بدون سبيل» تبديل مي‌کنند. هيچ گونه حيا و حرمت محرم و نامحرمي در روابطشان نيست و بسيار جالب است که پوشش خانواده ايراني چادر است و پوشش اينان غير از آن و اين از موارد معدود در سينماي ايران است که چادري ها نقش مثبت دارند و غيرچادري ها نقش منفي!

از ديگر ويژگي هاي مثبت فيلم موسيقي فوق العاده اثرگذار آن مي باشد. موسيقي، همراهي کاملي با داستان فيلم دارد و به خوبي اوج مي گيرد و به خوبي در زمينه فيلم قرار مي گيرد. فراز و فرودهاي مناسبي دارد و تکرارهايش بسيار مناسب و به جا هستند و تکرار موسيقي به معناي تکرار پيام تلقي مي گردد.

نکته ديگر آنکه فيلم بسيار هنرمندانه داستانش را ادامه دار نگه مي دارد و از پايان دادن آن اجتناب مي کند. نه ماجراي نفودي هاي دشمن در وزارت اطلاعات تمام مي شود و نه ماجراي ورود عوامل بيگانه به کشور و نه ماجراي برنامه ريزي هاي گسترده دشمن عليه انقلاب. به مخاطب مي گويد که تصور نکن دشمن با يک شکست عقب نشيني کرد، نه! او با تعداد بيشتري از عواملش برنامه هاي جديدتري در دست دارد و مي خواهد با اختلاف افکني و برنامه هاي دراز مدت، انقلاب ما را به شکست برساند و تو اي هم وطن تمام کينه و دشمني‌ات را به سمت دشمن واقعي ات هدف بگير و از او غافل نشو.

و در نهايت همه نفرت خود را به سوي دشمن بيگانه هدف مي گيرد و همين مردمي که داراي اختلاف بودند را به تظاهرات دربرابر سفارت انگلستان مي برد و آغوش انقلاب را براي بازگشت فريب خوردگان باز نشان مي دهد.

همه اين موارد دست به دست هم مي دهند که بتوانيم استقبال گسترده مخاطبان از اين فيلم را پيش بيني کنيم و مهم تر از فروش فوق العاده و تاريخي، ببينيم که سينما مي تواند ابزاري موثر و کارآمد براي بصيرت افزايي جامعه باشد.

سخني با کارگردان

اگر فيلم را تقديم ايراني ها و فزرندان انقلاب اسلامي کرده بودي تلاش مي کردم بيشترين ميزان تشکر و قدرداني‌اي که بلد بودم را تقديمت بکنم اما حالا که کار را تقديم بانوي دو عالم نموده اي، طبيعتا تقدير و اجرت هم بر عهده خود ايشان است و ما را در اين اعلي عليين ياراي سخن نيست.

اما بدان حالا که چنين کرده‌اي، قطعا ولايت ستيزان و ميراث خواران رضا قلدر، قلاده‌هاي سگ‌هاي هارشان را باز خواهند کرد و آنان را به هرجايي که رد پايي از تو و اثر ارزشمندت باشد خواهند فرستاد. اين ديکتاتورهاي بي منطق به آتش زدن درب منزل و مسمار و فدک اکتفا نخواهند کرد و تلاش مي کنند حتي نامت را نيز از صفحه تاريخ حذف کنند. پس منتظر باش تا مانع از اکران فيلمت بشوند، اگر اکران شد سينماها از پخش آن امتناع کنند، اگر پخش شد مردم را از رفتن به سينما منع کنند و اگر مردم هم به سينما رفتند به شيوه هاي مختلف حضورشان را انکار کنند و اگر فروش فيلم آنقدر بالا رفت که نتوانستند پنهانش کنند ارزش هنري فيلم را زير سوال ببرند و اگر... خلاصه از هيچ کارشکني اي دريغ نخواهند کرد.

حالا که اجر و جايزه ات به دست آن بانوي بزرگوار افتاده است بايد بداني جايزه هاي بين المللي و کلمن بولوف ها نيز به تو نخواهد رسيد

نمي دانم مسئولين سينمايي کشور در کدام سوي ميدان قرار خواهند گرفت و آن چه در سالن برج ميلاد رخ داد را تکرار خواهند کرد يا نه اما اميدوارم داستان فيلم بعدي ات درمورد نفوذي هاي دشمن در وزارت ارشاد نباشد!

ملکه

Sun, 11 Mar 2012 00:08:00 GMT

گلوله براي بدن ضرر دارد!

آن چنان از بحث هاي حرفه اي سينما سر در نمي آورم اما براي عوامي مثل من هم فيلمبرداري و کارگرداني و دکور حرفه‌اي فيلم «ملکه» قابل لمس و درک مي‌باشد. اين سه مسأله از آنچنان قوتي برخوردارند که در بسياري موارد ضعف هاي داستان و خسته کننده بودن آن را پنهان مي‌کنند و مخاطب را روي صندلي سينما نگه مي دارند. مخاطب آنچنان مسحور حرکتها و توقفهاي دوربين و زيبايي هاي تصويري فيلم مي شود که ناخودآگاه همراه با حرکت دوربين حرکت مي‌کند و وقتي دوربين مي ايستد، ناچار است همه تمرکز خود را متوجه فيلم بکند و از روي صندلي‌اش تکان نخورد تا دوربين بچرخد و آن صحنه اي که از ديد او پنهان مانده است را نشانش بدهد. همين حرکت ها و توقف هاي دوربين به فيلم حرکت و پويايي ارزشمندي داده و مخاطب را به خوبي با فيلم همراه مي کند. فيلم حقيقتا در بعد حرفه‌اي يک سر و گردن از ميانگين سينماي ايران بالاتر است و مي تواند در اين بعد درخشش بين المللي خوبي داشته باشد. <** ادامه مطلب... **>

اما از سوي ديگر داستان فيلم بسيار يکنواخت و کم هيجان وکم فراز و فرود است. اگر اندکي تلاش کني از نگاه يک مخاطب حرفه اي سينما به فيلم نگاه بکني و هنرمندي کارگردان و مخصوصا فيلمبردار را در نظر نگيري، اولين مسأله‌اي که توجه‌ات را جلب مي‌کند همين فيلمنامه ضعيف است. در برخي دقايق، فيلم اندکي فراز پيدا مي‌کند اما به راحتي اين اوج خود را از دست مي دهد و در زمينه خسته و نااميد فيلم هضم مي شود. مثلا وقتي «سياوش»، ديدگاه جديدي پيدا مي کند، به يک‌باره دنياي جديدي که مدتهاست از ديدها پنهان مانده، در مقابل چشمان ديدبان و در تيررس گلوله هاي خودي قرار مي گيرد. اما همين ديدگاه به سرعت همه جذابيت خود را از دست مي دهد و در نهايت هم به يک «کافي شاپ جنگي» براي گفت و گوهاي خصوصي بين ديدبان کشته شده و ديدبان جديد تبديل مي شود! گفت و گوها هم حالتي مُرده و خسته به خود مي گيرند. حتي صحنه هاي شليک گلوله هاي جنگي و حمله به دشمن نيز آنچنان فارغ از حماسه و پويايي هستند که فيلم جنگي را شبيه به يک بازي رايانه اي مي کنند. صحنه هاي ابتدايي «نجات سرباز رايان» را به خاطر بياوريد. صداي گلوله ها و تصوير انفجارها و زمين خوردن سربازان زخمي چگونه مخاطب را با خود درگير مي کرد؛ حالا هرآنچه به خاطر آورده بوديد را برعکس کنيد! حتي گلوله باران دشمن و حس پيروزي بر او، جز اندکي نمي تواند شما را با خود همراه کند و شما را از رکوني که بر فيلم چنبره زده، رها نمايد. حتي با شخصيت اول فيلم هم آنچنان انس نمي گيري که وقتي کشته مي شود، آه بکشي و بگويي حيف! گره هايي که در فيلمنامه قرار مي گيرد به راحتي قابل حدس زدن هستند و آنچنان سوال و هيجاني در مخاطباني با هوش متوسط هم ايجاد نمي کنند.

جملات فوق فقط حاوي نگاهي تکنيکي به فيلم بودند اما نمي شود فيلمي در فضاي دفاع مقدس را تماشا کرد و به بعد محتوايي آن توجه ننمود. موضوع فيلم، گزارش روزهاي پاياني دفاع مقدس در خوزستان و نقش آفريني يک ديدبان زحمت کش براي دفاع از شهر مي باشد. اگر بخواهم در يک جمله فيلم را توصيف کنم مي گويم يک فيلم ضد جنگ بسيار حرفه اي. و البته «ضد جنگ» عبارتي است که براي فيلم هاي امريکايي که عليه جنگ ويتنام ساخته شده بودند معنا مي يابد و براي اين فيلم بايد گفت يک فيلم «ضد دفاع مقدس».

«فيلم ضد جنگ» به لحاظ ريشه هاي تاريخي خود مختص جامعه غربي و مخصوصا امريکايي است. امريکا در تاريخ کوتاه خود هيچ دهه بدون جنگي را پشت سر نگذاشته و به همين دليل سينماي امريکا نيز مملو از صحنه هاي اکشن و جنگي شده است. اين تاريخ پر از خون ريزي در سينماي امريکا به دو شکل بروز يافته است: «سينماي جنگ» و «سينماي ضد جنگ» که دومي ريشه در جنگ ويتنام دارد. امريکايي ها براي بيان قهرماني هاي خود در جبهه هاي نبرد و تشويق جوانان به حضور در جبهه ها به سينما روي آوردند به خوبي از آن استفاده نمودند. اما وقتي نسلي از مردم به جبهه ها رفتند، کم کم متوجه شدند واقعيت جبهه ها با آن چه در سينما مي ديده اند بسيار متفاوت است و چون هيچ آرمان الهي‌اي براي نبرد جبهه ها نداشتند در بازگشت به امريکا خود را افرادي آدم کش و پوچ مي يافتند و درنهايت کارشان به مواد مخدر و مشروبات الکلي و افسردگي مي انجاميد. مردم امريکا هم از جنگ ويتنام به اين سو ديگر شاهد پيروزي هاي برق آساي دولتشان نيستند و مي بينند که هر جنگ جديد به معناي شکستي جديد براي امريکا مي باشد: افغانستان، عراق، لبنان، فلسطين و... در چنين حالتي طبيعتا جامعه امريکايي جنگ را پس زده و به سينماي ضد جنگ روي مي‌آورد دائما شعار صلح جهاني سر مي دهد. و اين صلح نه به معناي صلح انساني، بلکه به معناي آن است که ما توان جنگ با کسي را نداريم پس کسي هم با نجنگد! دکترها کشف کرده اند گلوله براي بدن ضرر دارد!

اما من نمي دانم چرا برخي اصرار دارند هر اتفاقي که در غرب مي افتد را کپي برداري کرده و نسخه بدل و تقلبي آن را به زور به خورد مردم بدهند؟ و نمي دانم چرا همان عکس العملي که مردم امريکا به خاطر شکستهاي گوناگون در جنگهايشان، عليه دولت امريکا بروز مي دهند، ما بايد در ايران عليه پيروزي هايمان بروز بدهيم؟ و چرا تلاش مي کنيم بيماري هاي روانشناختي‌اي که حاصل از ايدئولوژي مادي و اومانيستي غربي مي باشد را بدون گذر دادن از گمرک اعتقادات وارد مرزهاي فرهنگي ايران بکنيم؟ تقي زاده در نطق مشهور خود در مجلس ملي مشروطه مي گويد: «ما بايد از فرق سر تا نوک پا فرنگي شويم و حتي فلان مريضي که مخصوص فرنگ است و در ايران يافت نمي شود را نيز وارد کشور کنيم تا ترقي نماييم!» آيا واقعا معتقد به واردات مريضي شده ايم؟!

کارگردان صلح طلب(!) در فيلمش مي خواهد بگويد ما اشتباه کرديم که جنگيديم. ما نبايد آدم مي کشتيم و اگر ما به سمت عراقي ها گلوله شليک نمي کرديم آن ها هم به سمت ما گلوله شليک نمي کردند. جنگ ما هيچ قهرماني نداشته است و اصلا دفاع مقدسي در کار نبوده و هرچه بوده همان جنگ بوده که هيچ تقدسي ندارد. به اين ترتيب همين آقاي صلح طلب به جتگ با دفاع مقدس بر مي خيزد و در طول داستان يکي يکي به ارزشهاي دفاع مقدس حمله مي کند و آن ها را به لجن مي کشد.

در سرتاسر فيلمي که راجع به دفاع مقدس ساخته شده است، حتي يک تصوير از امام(ره) ديده نمي شود و دريغ از يک صحنه که نشان دهنده معنويت و يا مسلمان بودن رزمندگان ايراني باشد. البته يک صحنه مربوط به مسلمان بودن افسر عراقي و وضو گرفتن او داريم اما از رزمندگان سپاه اسلام، کسي نه وضو مي گيرد و نه نماز مي خواند و نه نشانه‌اي ديني در رفتار خود دارد!

دفاع مقدس براي ما يادآور بسيجي هاي مخلص و نوراني‌اي است که نماز شبشان ترک نمي شد و چهره هاي نوراني‌شان هر کسي را وادار به تواضع مي کرد و اخلاق انساني شان هر بني بشري را جذب خود مي نمود. اما رزمندگان «ملکه» موجودات جديدي هستند که نمونه هايشان در بين رزمندگان دفاع مقدس بسيار نادر و محسوب مي‌شده و «النادر کالعدم». هيچ کس با ديگري صميمي نيست و البته رفاقتي اندک بين آن ها برقرار است. همه با هم دعوا مي کنند بر سر يکديگر فرياد مي کشند، کسي به ديگري اعتماد ندارد و هرچه افراد به پست فرماندهي نزديک تر مي شوند، احمق تر و غيرمنطقي‌تر مي شوند! فرمانده سپاهي يگانِ خمپاره انداز، فرد ژوليده و بداخلاقي است که حتي هنگام خواب نيز سيگارش را رها نمي کند و سيگار به دست به خواب مي رود. چهره اش کاملا شبيه مفنگي ها و معتادهاست. هميشه با ديدبان خود، نيروهاي زيرمجموعه و فرمانده ارتشي درحال دعوا و داد و بيداد است و هيچ منطقي را نمي پذيرد. همين فرد ويژگي هاي قهرمانان دفاع مقدس را نيز دارد! فردي شجاع و فداکار و که گلوله هاي خمپاره‌اي که از سوي عراقي‌ها شليک شده و عمل نکرده است را از زمين بيرون مي کشد و تعمير کرده و به سوي عراقي ها شليک مي کند. کار او آنقدر خطرناک است که جز خودش کسي جرات اين کار را ندارد و مرگ در يک قدمي او پرسه مي زند. همين فرمانده در نهايت موجي مي شود و توسط پاسدار ديگري به قتل مي رسد!

تصويري که از «دفاع مقدس» ارائه مي شود تصويري سياه و کثيف و بي آرمان است. يک فيلم ضد جنگ به معناي اتم آن. آن چه در اين فيلم مي بينيد اساسا ربطي به دفاع مقدس ندارد و ساخته و پرداخته ذهني است که احتمالا مدتي با داستان ها و فيلمهاي ضدجنگ غربي مأنوس بوده و نسخه اي بدلي از آن را ارائه داده است. وقتي قرار است نسخه‌اي بدلي از حقيقت تاريخي ارائه شود که نسبتي با آن تاريخ ندارد، به ناچار کار به «تحريف تاريخ» مي کشد. ملکه، تحريف تاريخ دفاع مقدس محسوب مي شود. همان ابتداي فيلم ديالوگ بين فرمانده سپاهي و ارتشي حاکي از آن است که نيروهاي نظامي قرار است از منطقه عقب نشيني کنند اما ناسيوناليستهاي عرب در منطقه مي مانند و از خوزستان دفاع مي کنند! مگر نه اين است در سرتاسر دفاع مقدس همين ناسيوناليست هاي عرب بودند که از پشت به رزمندگان خنجر مي زدند و مگر همينان نبودند که زمينه را براي حمله ارتش بعثي به خاک خوزستان فراهم کردند؟ و مگر همينان نبودند که شعار تجزيه طلبي سر مي دادند؟ گويا اين رزمندگان دفاع مقدس بودند که خيانت مي کردند و اهل فرار بودند و در عوض ناسيوناليست ها در برابر دشمن ايستادگي مي کردند!

به نظر مي رسد کارگردان احساس مي کند در تمام طول فيلم نتوانسته حرفش را بزند و در اواخر فيلم هنرش تمام مي‌شود. به ناچار کار را به صراحت مي کشاند و در قالب گفتگوي جمشيد وسياوش و نامه سياوش براي کودکي که سالها پس از جنگ آن را مي خواند، حرف نهايي خود را اعلام مي کند و بيانيه خويش را صادر مي کند. جمشيد مي‌گويد از پذيرش قطعنامه ناراحت نباش چرا که «آخر هر جنگي صلح است!» و در نهايت هم سياوش همه تلاش انساني خود را به کار مي گيرد که افسر بعثي که دستش به خون دهها ايراني آغشته است، خودکشي نکند! در نگاه کارگردان فرقي بين بسيجي ها و افسر عراقي نيست. بايد از کشته شدن هر کدام جلوگيري کرد و اصلا مسأله‌تي به نام درگيري حق و باطل وجود ندارد. مسأله فقط اين است که بين دو گروه بشري جنگ درگرفته و پس از کشته شدن تعدادي از انسان ها اين جنگِ بدون آرمان، به پايان رسيده است. درمورد بيانيه پاياني فيلم و گفتگوهاي باطل آن چيزي نمي نويسم و فقط از چند جمله امام(ره) براي يادآوري مسأله اصلي جنگ پرده برداري مي کنم(!):

جنگ ما جنگ حق و باطل بود و تمام شدنى نيست، جنگ ما جنگ فقر و غنا بود، جنگ ما جنگ ايمان و رذالت بود و اين جنگ از آدم تا ختم زندگى وجود دارد...

من در اينجا از مادران و پدران و خواهران و برادران و همسران و فرزندان شهدا و جانبازان به خاطر تحليلهاى غلط اين روزها رسماً معذرت مى‏خواهم... ما در جنگ براى يك لحظه هم نادم و پشيمان از عملكرد خود نيستيم. راستى مگر فراموش كرده‏ايم كه ما براى اداى تكليف جنگيده‏ايم؟

3/12/1367

شور شيرين

Sat, 10 Mar 2012 23:59:00 GMT

نخست آن که کردستان از قبل از شروع جنگ تحميلي تا همين روزهاي اخير شهداي فراواني را به انقلاب اسلامي تقديم نموده است و در کمال تعجب مي‌بينيم که در عرصه تاريخ دفاع مقدس به اين شهدا کمتر پرداخته مي‌شود. بنابراين مي توان گفت پرداختن به موضوع کردستان و شهداي غريب آن و شهيد کاوه عزيز نوعي خط شکني در روايت‌گري دفاع مقدس محسوب مي‌شود و اينکه جوانمردي پيدا شده و دوربين به دست گرفته تا ياد آن عزيزان را نيز همچون شهداي جبهه‌هاي جنوب گرامي بدارد، جاي بسي تقدير و تشکر دارد هرچند ممکن است ايراداتي نيز بر فيلم وارد باشد.

<** ادامه مطلب... **>

دوم آن که شور شيرين در چهره‌پردازي منفي از ضد انقلاب و نشان دادن پستي و دنائت آنان موفقيت قابل قبولي داشته است و مخاطب در پايان فيلم نسبت به جبهه مقابل در عمق وجود خويش حسي از تنفر را درک مي‌کند. به اين ترتيب مي‌توان گفت در الگوي «خود/ديگري» در الگوهاي هويتي توانسته است «ديگري» را تا ميزان مناسبي از جامعه خودي جدا نمايد. صحنه هاي رفتار ضد انقلاب در قتل عام مجروحين، گروگان‌گيري و امثال آن از جمله تلاش ها براي جدا کردن ديگري از خود مي‌باشد.

سوم: فيلم در پردازش تصوير «مقدس» بودن دفاع مقدس ناتوان بوده و نتوانسته در همان الگوي هويتي، «خود» را به خوبي به تصوير بکشد. يعني فيلم نتوانسته تفاوت چنداني ميان قهرمانان بسيجي و شهادت‌طلب با مسيحيان‌انسان دوست بگذارد. در اين فيلم با اتفاقي تقريبا مشابه آن‌چه در فيلم‌هاي هاليوودي اتفاق مي‌افتد، مواجه هستيم: گروهي از قهرمانان با کشتن ضد قهرمان‌ها، گروگان ها را نجات مي‌دهند و به اين ترتيب آن تفاوت عميقي که بين فرزندان روح‌الله و فرزندان جورج واشنگتن وجود دارد، بسيار کم‌رنگ مي‌شود.

چهارم: نتيجه منطقي دو اتفاق فوق در دو زمينه خود را نشان مي‌دهد:

الف) فيلم به فيلم هاي «ضد جنگ» و مشابه تفکرات صلح سبز نزديک مي شود که اوج آن در جمله «لعنت بر اين جنگ» در اواسط فيلم بروز پيدا مي کند. مي‌دانيم در دفاع مقدس ما، محوري‌ترين ارزش‌ها دفاع از اسلام و ولايت بوده است اما در طول فيلم، ناخواسته انگيزه نبرد در اين دفاع مقدس به نجات زن و فرزند تقليل مي‌يابد و آرمان‌‌هاي والاي رزمندگان به چنين مسائلي –که البته در جاي خود بسيار ارزشمند هستند- محدود مي شود. به اين ترتيب مخاطب نيز دائما از وجود جنگي که اين همه مشکلات را بوجود آورده رنج مي برد و آن ارزشهاي مقدس اسلامي و انقلابي را فراموش مي‌کند.

ب) از سوي ديگر با فراموش شدن ارزشهاي مقدس اسلامي-انقلابي، ارزشهايي که رزمندگان را به جبهه برده بود به ارزشهايي اومانيستي و انسان دوستانه تقليل مي يابد و حد و مرز «دفاع مقدس» با «دفاع از برلين» برداشته مي‌شود. يعني با تغييراتي در گريم و دکور و حذف صحنه محدودي که به نماز خواندن شهيد کاوه مي پرداخت، مي‌توان همين فيلم را براي مردي آلماني که همسر و فرزندش در جنگ جهاني گروگان روسيه هستند بازتوليد نمود! به اين ترتيب مي‌توان گفت فيلم از ژانر «دفاع مقدس» به سوي ژانر «سينماي جنگ» سوق يافته است.

پنجم: در اين فيلم بيان مناسبي از دو ديدگاه نسبت به زن و جايگاه اجتماعي او ارائه شده است. تفاوت نگاه انقلاب اسلامي به زن در برابر تفکر جريان مقابل به خوبي به تصوير کشيده شده است. در تفکر انقلاب اسلامي به «زنانه‌گي» زن توجه شده و محل‌هاي متناسب با روحيات او براي حيات اجتماعي‌اش تعيين مي‌شود. حفظ حيا و عفت زن و ارزش اجتماعي خانواده مورد توجه قرار مي‌گيرد و در جبهه مقابل، نقش هايي به زن داده مي‌شود که حتي عموم مردان نيز از آن ابا دارند مثل جاسوسي و يا آدم کشي و حضور در خط مقدم نبرد و زنان در چنين تفکري داراي روحيات خشک مردانه محسوب مي‌شوند.

ششم: با توجه به تنوع و تعدد شخصيت‌هاي فيلم، امکان کمي براي شخصيت‌پردازي از پيشمرگان کرد وجود دارد و نمي توان اين مسأله را نقطه ضعفي جدي براي فيلم تلقي نمود. اما لازم است سينماگران و مسئولين سينمايي کشور به اين مسأله توجهي ويژه و استراتژيک داشته باشند. متاسفانه تحت تاثير خاطرات تلخي که احزاب کومله و دموکرات در کردستان در ذهن عموم مردم ايجاد کرده‌اند، نگاه جامعه ايراني به کردها، نگاهي مثبت نمي باشد و همين مسأله آنان را به مارپيچ سکوت و و حتي در برخي موارد مرزبندي هايي نابجا کشانده است. با سرمايه‌گذاري فرهنگي براي نشان دادن فداکاري‌هاي پيشمرگان کرد مي توان ضمن اصلاح نگاه جامعه ايراني به اکراد، به ارائه الگوهاي فرهنگي بومي در ميان جوانان کرد نيز مبادرت نمود و الگوهايي هويتي بومي در تناسب با آرمان هاي انقلاب اسلامي ايجاد کرد.

زندگي خصوصي

Sat, 10 Mar 2012 23:47:00 GMT

زندگي خصوصي

جنگ با فقه، با سلاح اخلاق

اوايل دوره دانشجويي يکي از علاقمندي هايم ديدن فيلم‌هاي ضداسلامي و ضد ايراني هاليود و بررسي آن ها بود. چند سالي است که ديگر آن چنان پيگير ديدن آن فيلم‌ها نيستم اما ديدن دقايق ابتدايي فيلم ناخودآگاه مرا به ياد همان فيلم‌هاي هاليوودي انداخت. صحنه‌هايي که با کمترين ميزان خلاقيت از فيلم هايي مثل سيريانا syriana کپي‌برداري شده و در ابتداي فيلم قرار داده شده بودند بلافاصله مرا با اين سوال مواجه کرد که مگر چه نسبتي بين کارگردان يک فيلم ايراني با يک کارگردان فيلم هاي ضداسلامي هاليوودي قرار دارد که او اين چنين دست به الگوبرداري از آن‌ها زده است؟

<** ادامه مطلب... **>

کمي که از ماجراي فيلم پيش رفت کم کم جواب اين سوال و سوالات مشابه آن را پيدا کردم... ماجراي فيلم، ماجراي فردي است که در اوايل انقلاب يکي از آن تندروهايي بوده که به سينماها حمله مي کردند و زنان بدحجاب را مورد حمله قرار مي داده‌اند و.... کارگردان نيز تا آن جا که امکان داشته به بزرگنمايي رفتار افراطي او و مظلوم نمايي طرف مقابل پرداخته است. بعدها همان فرد مدير مسئول روزنامه «مردم امروز» مي‌شود تا به زعم کارگردان به نوعي نمايان‌گر شرايط امروز جامعه محسوب بشود. همين فرد تندرو در ادامه ماجراي فيلم با زني که از «لندن» آمده آشنا مي‌شود و پس از گفت و گويي کاملا ايدئولوژيک که سعي شده در پشت پرده حرف ها و عشوه‌هاي عاشقانه و جنسي پنهان شود، آن زن را به عقد موقت خود در مي‌آورد و براي پنهان کردن اين رابطه ناچار مي‌شود به اقدامات متعدد خلاف شرع روي بياورد و در نهايت نيز آن زن را در حالتي که از او حامله است به قتل مي رساند.

فيلم، کاملا ايدئولوژيک است ولي کارگردان تلاش دارد با مشغول کردن مخاطب به مسائل جنسي و موضع گيري‌هاي سياسي و توصيه‌هايي به ظاهر اخلاقي، اين مسأله را پنهان نموده و از سويي نيز خود را از چنگال مميزي و توقيف رهايي ببخشد. مي توان زمينه و تم اصلي فيلم را «جنگ با فقه، با سلاح اخلاق» يا «ترويج اخلاق سکولار» ناميد. هر چند که ظاهرگرايي و بي‌اخلاقي از آفاتي است که ممکن است دامنگير برخي از متدينين بشود، اما دم خروسي که از لابلاي ديالوگهاي فيلم بيرون زده است نشان مي دهد که مسأله فيلم مبارزه با انحرافات نيست بلکه اساسا اين دين است که مشکلاتي براي جامعه بوجود آورده است. تمام تلاش کارگردان در حمله به «فقه» با دو سلاح «آزادي» و «اخلاق» مي باشد و ضمنا اشاره اي مختصر دارد که عقل نيز با دين جمع نمي شود. او مسأله ازدواج موقت را به عنوان شاهد مثالي براي کلام خود مطرح مي‌کند و به همين دليل زني که قرار است نقش زن صيغه اي را بازي بکند، از لندن به ايران مي‌آورد تا حامل اين پيام باشد که حکم ديني ما با استعمار پير پيوند خورده است!

در منظر کارگردان اين فيلم، بزرگترين مشکل جامعه ما برخي احکام دين است که آن چه او اخلاق مي داند را به خطر مي اندازد و به اين ترتيب او به دنبال تاسيس نوعي اخلاق منفک از دين و شريعت مي‌رود.

نخست کارگردان به سوي تقابل فقه با اخلاق و جوانمردي مي‌رود. مردي که ناجوانمردانه زنان بدحجاب و ناتوان را در کوچه‌هاي خلوت گير مي انداخته و پونز در پيشاني آن‌ها فرو مي‌کرد، در يک اقدام فقهي زني بدحجاب را صيغه مي‌کند و ناجوانمردانه و در اوج بي‌اخلاقي به همسر و فرزند و حتي پدر و مادر پير خود خيانت مي‌کند و آنها را فريب مي‌دهد و زماني که متوجه مي‌شود همسر صيغه‌اي‌اش از او باردار شده، ناجوانمردي را در حق او به نهايت خود مي‌رساند و تلاش مي‌کند به هر نحو ممکن مسئوليت آن زن و فرزند را از خود سلب نمايد و وقتي هيچ راه گريزي نمي‌يابد، زن بيچاره و کودک مظلوم درون شکمش را به قتل مي‌رساند و جنازه‌شان را به آتش مي‌کشد و در نهايت هم با استدلالي شبه‌ديني، وجدان ناراحت خويش را راحت مي‌کند. به همين سادگي! فردي متشرع و آگاه به مسائل فقهي، تمامي حدود اخلاقي را زير پا مي گذارد و احساس گناه هم نمي‌کند!

ديالوگ‌هاي زن مظلوم و تازه از لندن آمده، که مخاطب خودش را موضع همراهي و دفاع از او فرض مي‌کند در بسياري موارد کاملا ايدئولوژيک و ضدديني است و او خودش نيز به صراحت اين مسأله را بيان مي‌کند. از سوي ديگر مخاطب نيز زير بار احساسي شديد فيلم و سير هدفمند فيلمنامه، اين ديالوگ ها و استدلال ها را منطقي و حتي بديهي مي‌شمارد و در طول فيلم نيز حرف‌هاي ضد ديني آن زن يکي پس از ديگري اثبات مي‌شوند. در گفت و گويي که در نهايت منجر به برقراي عقد موقت بين او و مدير مسئول روزنامه مردم امروز مي شود، همين زن مظلوم که مخاطبان نيز به لحاظ احساسي همراه او هستند، مي‌گويد از نظر من «خانواده» و «دين» محدود کننده «آزادي» هستند و در تمام طول فيلم تلاش مي شود همين مسأله و موارد مشابه آن اثبات بشود.

هر سخن باطلي، در درون خود داراي تناقض است و کارگردان نتوانسته در همين چند دقيقه فيلم‌اش، تناقض بين بي‌ديني و در عين حال اخلاقي بودن را پنهان کند. در تمام طول فيلم تلاش مي شود اين زن بي اعتقاد به دين که در برخي ديالوگ‌ها مسائل ديني را نيز به سخره مي‌گيرد، فردي اخلاقي و برتر از دين‌داران نمايش داده بشود. اما همين زن بي دين ولي اخلاقي، اتومبيل همسر موقتش را به آتش مي‌کشد و اين مسأله در روند فيلم اقدامي اخلاقي و در راستاي دفاع از خود نمايش داده مي‌شود و انگار نه انگار که اين قهرمان بي دين کاري خلاف اخلاق انجام داده است.

موج دوم حمله فيلم پس از حمله به دين -که در سرتاسر فيلم موج مي‌زند- ، حمله به خانواده است. کسي که بخواهد براي مردم و رساندن صداي آنان به گوش مسئولين مملکت تلاش کند، کسي که آرمان هاي اجتماعي بلندي داشته باشد، کسي که بخواهد در زندگي شخصي به تکرار و مکانيکي شدن نيفتد، کسي که بخواهد به کامجويي بپردازد، نمي‌تواند همزمان خانواده نيز داشته باشد و به زن و فرزندان خود رسيدگي کند. «خانواده» در مقابل «آزادي» است و قيد و بندهايي براي افراد درست مي‌کند که راه آرمان خواهي و نيز لذت از زندگي را بر انسان مي بندد و کسي که خانواده‌اي دارد ناچار است براي حفظ اين قيد و بندي که دين بر او تحميل کرده، انواع و اقسام رنج ها و سرکوب نيازها و علايق را برخود تحميل کند و از سوي ديگر به انواع و اقسام بي‌اخلاقي‌ها از دروغ تا قتل روي بياورد و همه اين ها را نيز با دين توجيه مي کند! به اين ترتيب کارگردان تناقض دروني ديگري را نيز در ساختار فيلم خود نشان مي دهد. از سويي دين را عامل بوجود آورنده بنيان محدودکننده خانواده نشان مي‌دهد و از سوي ديگر همين دين را عامل فروپاشي خانواده مي‌داند! هر سخن باطلي در درون خود داراي تناقض است و کارگردان در منجلاب دين ستيزي خود، به تناقضاتي رسيده که در نهايت او را به پوچ‌انگاري و نيهيليسم خواهد رساند.

ارزش ديگري که در اين فيلم مورد تهاجم ناجوانمردانه قرار مي‌گيرد، «زن» مي‌باشد. در فرهنگ اسلامي، زن در جايگاهي والا و ارزشمند قرار دارد و به علت ويژگي هاي خدادادي خود، ارزشهاي انساني خاصي براي او در نظر گرفته شده است. ممکن است ساده‌دلاني پيدا بشوند و تصور کنند که اين فيلم براي دفاع از زنان در برابر خيانت‌هاي همسرانشان و کامجويي‌هاي آنان ساخته شده است. اما ابدا چنين مسأله‌اي از فيلم بيرون نمي‌آيد. در اين فيلم زن، موجودي کودن و احساسي معرفي مي‌شود که به سادگي فريب دروغ هاي همسرش را مي‌خورد و باور مي‌کند که همسرش او را دوست دارد و به او خيانت نمي‌کند اما در عين حال همسرش دلبسته زني ديگر است و به سادگي به زنش خيانت مي‌کند.

از سوي ديگر همين موجود کودن به سادگي به عقد موقت مردي در مي‌آيد و مدتي بعد با آن‌که ناجوانمردي او را ديده است، مجددا فريبش را مي‌خورد، در ماشين او سوار مي‌شود، حرف هاي عاشقانه مي‌زند و در وسط همين حرف‌هاي عاشقانه و در عين حال احمقانه‌اش توسط شوهر محبوبش به قتل مي رسد!

همين موجود احساسي، موجود شروري است که وقتي رابطه‌اي دوستانه بين او و همسرش برقرار است، او را از کار و زندگي باز مي دارد و مانع از فعاليت اجتماعي او مي‌شود و وقتي روابطشان خراب مي‌شود، شرارتش شکلي جديد مي‌گيرد: به تعقيب خانواده همسر موقتش مي پردازد، ماشين آن‌ها را پنچر مي‌کند و به اين شيوه به درون خانه آن‌ها نفوذ مي‌کند و نزديک است که زندگي خانوادگي او را به آتش بکشد، شوهرش را به شکل هاي مختلف تهديد کرده و آزار مي‌دهد و به راحتي ماشين او را به آتش مي‌کشد و مي‌گريزد.

هر سخن باطلي، در درون خود داراي تناقض است و کارگردان نتوانسته در همين چند دقيقه فيلم‌اش، تناقض دروني نگاه‌اش به شخصيت زن را پنهان کند. موجودي مظلوم و در عين حال شرور و دردسر ساز، موجودي ارزشمند و در عين حال کودن و احمق! کارگردان تلاش مي‌کند که با ژستي فمينيستي به زعم خود از زنان در برابر اسلام دفاع کند و با جمله «زن مالک بدن خويش است» وفاداري خود به آرمانهاي فمينيسم را ثابت کند اما دريغ که نه فهم دقيقي از فمينيسم داشته و نه فهم درستي از جايگاه زن در اسلام.

گلوله بعدي فيلم به سمت حيا و عفت شليک مي‌شود. فيلم مملو از صحنه ها و ديالوگهاي جنسي و تحريک کننده مي‌باشد. تصاوير کلوزآپ از زن، صحنه هاي آرايش کردن، خاموش شدن چراغ ها و...، پوشش محرک و نامناسب، روابط عادي و خارج از محدوده حيا بين زن و مرد نامحرم، عشوه آمدن ها و ناز کردن ها، حرف‌ها و ديالوگ‌هاي فرزند خانواده و سوال از اين که «بابا چرا اگر من بايد تنها بخوابم تو تنها نمي خوابي؟!!» و موارد فراواني از اين دست مي تواند به راحتي اين فيلم را در عرصه دريدن پرده هاي حيا و عفاف برنده «زرشک قهوه‌اي» بکند! به راستي تا قبل از اين هيچ فيلمي را نديده بودم که به اين راحتي حيا و عفاف را زير پايش لگدمال کند.

مسأله‌ي ديگري که کارگردان تلاش دارد به بيان آن بپردازد اين است که بگويد انقلاب اسلامي از ارزشهاي ابتدايي خود منحرف شده است. روزهاي نخستين انقلاب روزهاي خوب و آرماني‌اي بوده ولي «مردم امروز» و همان کساني که انقلاب کردند و خود را صاحبان انقلاب مي دانند در دام اين انحراف افتاده اند و به جاي «اخلاق» به ظاهر دين چسبيده‌اند و باعث شده‌اند که جوانان از انقلاب جدا بشوند. اما همين کارگردان در ابتداي همين فيلم آن روزهاي آرماني را نيز روزهاي سياهي معرفي مي‌کند که عده‌اي تندرو آرامش رواني جامعه را به هم مي‌ريختند، به سينماها حمله مي‌کردند، در پيشاني زنان پونز فرو مي‌کردند و حتي در درون گروههاي خود نيز دچار درگيري و تکفير يکديگر بودند. اين تندروها افرادي بودند که لهجه‌هايشان نشان مي‌داد روستايياني تازه به شهر آمده هستند اما با استقرار نظام لهجه‌هايشان را به همراه چهره‌شان تغيير دادند و به مسئولين مملکتي و روشنفکران جامعه تبديل شدند! بازهم کارگردان نتوانسته تناقضات دروني سخن باطل خود را پنهان کند و تناسبي بين تصوير مشمئز کننده اي که در ابتداي فيلم از انقلاب نشان مي دهد با آنچه به طور شعاري در ميانه فيلم بيان مي‌کند، برقرار نمايد.

هر سخن باطلي در درون خود داراي تناقض است و کارگردان در منجلاب دين ستيزي خود، به تناقضاتي رسيده که در نهايت او را به پوچ‌انگاري و نيهيليسم خواهد رساند. فيلم براي خودش نمي تواند آرماني متصور شود. جاي آرمان‌ها درون قاب عکس‌ها روي ديوارهاي درون اتاقکي در يک تراشکاري است و امکان بروز اجتماعي ندارد و آرمان‌خواه نيز سرداري است که درون همان تراشکاري افتاده است و نمي‌تواند حرف‌هايش را به جامعه‌اش بگويد و خودش را با ديدن قاب عکس‌ها دلخوش مي کند. «مردم امروز» هم براي هدف‌هاي شخصي و تامين نيازهاي خود دست به هر کاري مي‌زنند، موانع سر راه خود را به هر طريقي –حتي قتل- برطرف مي کنند و قدرتمندان از دين براي توجيه رفتار خويش استفاده مي کنند. آيا چنين حرف هايي شما را ياد مارکس نمي اندازد؟ آيا چنين تفکري در نهايت همان رويکرد الحادي ايدئولوژي زدايي و تاسيس نظام اخلاقي جديدي را به خاطر نمي‌آورد؟ و آيا اگر هاليوود مي‌خواست فيلمي عليه اسلام و انقلاب بسازد مي‌توانست چيزي بهتر از اين بسازد؟ آيا اگر کسي مي‌خواست همزمان هم اسلام و احکامش را زير سوال ببرد و هم تصويري سياه و مأيوس کننده از انقلاب اسلامي ارائه بدهد مي توانست چيزي بهتر از اين فيلم بسازد؟ و آيا...

هر سخن باطلي، در درون خود داراي تناقض است و کارگردان نتوانسته در همين چند دقيقه فيلم‌اش، حداقل تناقضات درون قلب خود را پنهان کند. خنده دار است که فيلم حتي با عنوان خودش هم در تناقض قرار گرفته! توجه کنيد عنوان فيلم «زندگي خصوصي» است اما در تمام طول فيلم «زندگي عمومي» يک فرد نمايش داده مي‌شود و از هر دري سخن گفته مي شود: از سياست و اقتصاد و اختلاس بانکي و مسائل مربوط به روزنامه و انتخابات و گوشه‌گيري رزمندگان و...

هرچند به طور معمول نقد يک فيلم سينمايي جايي براي بحث هاي ايدئولوژيک و سياسي نيست اما ماهيت ايدئولوژيک فيلم و نيز غيرت ما نسبت به انقلاب اسلامي که ميراث گرانقدر شهدا در دستان ما محسوب مي‌شود، به ما اجازه نمي‌دهد که با سکوت و بي‌تفاوتي از کنار اين همه توهين به اسلام و انقلاب عبور کنيم.

از سويي فيلم نيز در موضع بيان استدلال و سخن منطقي قرار ندارد و با تخيل و داستان سرايي و بازي با احساسات به ارزشهاي ما حمله نموده است و طبيعتا در جواب نيز نبايد به دنبال پاسخي فارغ از احساسات و مملو از منطق ارسطويي بود. در پاسخ به حملاتي که به دين اسلام شده است فکر مي کنم نشان دادن همان تناقضات دروني کافي باشد و پاسخ‌هاي تفصيلي فرصت ديگري را مي‌طلبد.

اما در خصوص گلوله هايي که دستگاه نفرت پراکني کارگردان به سمت انقلاب شليک کرده است با اجمال بسيار فراوان مي‌گويم که امام راحل ما همواره دو قشر را بزرگترين ضربه زنندگان به انقلاب بر مي‌شمردند: در يک سو روشنفکران و غربزدگان و در سوي ديگر مقدس مآبان و متحجران و هميشه مي فرمودند بدانيد آن چه اين پدر پيرتان از مقدس مآبان و متحجران کشيده است بيش از آن بوده است که از گروه اول کشيده است. اما اين مسأله دليل نمي‌شود که روشنفکران و غربزدگان زشتي و پلشتي خود را در پشت زشتي ديگران پنهان کنند. از نظر تفکر امام(ره) هر آنچه غير از اسلام ناب باشد باطل و مردود است و ما نيز اصلا به دنبال توجيه اشتباهات ظاهرگرايان و متحجران نيستيم اما ابدا چشم از دست و پا زدن هاي ذليلانه روشنفکران نيز برنمي‌داريم و همين که اين گروه براي نجات خود دست به حمله به متحجران زده‌اند نشان از آن دارد که شاخک‌هايشان به درستي احساس کرده‌اند که درياي انقلاب به زودي آنان را غرق خواهد نمود و براساس قاعده «الغريق يتشبث بکل حشيش» دست به دامان غريق ديگري شده‌اند.

درمورد انحراف انقلاب از ارزشهاي ابتدايي‌اش نيز لازم است توجه داشته باشيم که انحراف افراد با انحراف جريان‌ها متفاوت است و ريزش‌ها و رويش‌ها و تغيير مسير زندگي افراد نيز مسأله‌اي کاملا عادي و طبيعي است و از بيچاره‌گي‌هاي افرادي که از کشتي انقلاب پياده مي شوند همين جدا افتادگي از جامعه و قياس به نفس نمودن پديده‌هاي اجتماعي و تعميم دادن‌هاي عجولانه مي‌باشد. کاملا روشن است که انقلاب اسلامي در مسير خود با ريزش‌هايي مواجه بوده است اما هيچ تحليل عالمانه و عاقلانه‌اي «انحراف افراد» را به «انحراف انقلاب» تعميم نمي‌دهد و با بررسي بسيار ساده ارزشها و شعارهاي اوليه انقلاب اسلامي با امروز آن متوجه عدم انحراف آن مي‌شود.

در باب باطل بودن جدا شدن جوانان از انقلاب اسلامي هم سخن فراوان است اما به جاي هر سخني کارگردان و دوستانش را دعوت مي‌کنم که فقط براي نصف روز از پشت ميزهاي کافه‌هاي شمال شهر بلند شده و در روز 22 بهمن به ميان جمعيت انبوه تظاهرکنندگان در هر جاي ايران که مايل هستند بروند و جمعيت جوان دلبسته به انقلاب را ببينند و پس از آن اگر «اخلاق» و جوانمردي داشتند بيايند و آن چه ديده اند در فيلم بعدي خود نمايش بدهند.

مي‌گويند فيلم درون و باطن کارگردان را «لو» مي دهد و آن چه او در پستوهاي قلبش پنهان کرده است را نشان مي‌دهد. نمي‌دانم در درون «زندگي خصوصي» آقاي کارگردان چه گذشته و يا چه مي‌گذرد؛ اما صميمانه آرزو مي‌کنم زندگي خصوصي‌اش به اندازه فيلمش سياه و مملو از نامردي و خيانت و يأس نباشد.

برف روي کاج ها

Sat, 10 Mar 2012 23:21:00 GMT

برف روي کاج ها

داستان تکراري، کارگرداني تقليدي

در حکايت است که شير فروشي هر روز مقدار زيادي در شيرهايش آب مي ريخت و آن را به اسم شير خالص به مردم مي فروخت. روزي متوجه شد که مردم زبان به اعتراض گشوده اند. وقتي علت را پرسيد گفتند امروز يادت رفته در آب، شير بريزي!

«حکايت برف روي کاج ها» نيز، حکايت همان شير فروش است. داستان آنقدر تکراري است که نياز به توضيح ندارد: مردي عاشق زني شده و همسر همان مرد هم عاشق مرد ديگري مي شود و ادامه داستان مثل هميشه. با خبر شدن از ماجرا، دعوا، طلاق و در نهايت هم تشويق حضار!

زمينه اصلي فيلم، همان زمينه تکراري خيانت است. اما آنقدر در داستان آب بسته شده تا فيلم کوتاه به يک فيلم سينمايي تبديل شود. شخصيتهايي در وسط فيلم مي آيند، ديالوگهاي روزمره، آموزش موسيقي و مي روند! به همين سادگي نيم ساعت به فيلم افزوده مي شود. به يکباره بدون هيچ مناسبتي يک دسته عزاداري که نه شعر مي خوانند و نه نوحه از وسط کوچه عبور مي کنند و سنج زنان از فيلم خارج مي شوند! کارگر افغاني خانه به افغانستان مي رود و مي‌خواهد آنجا ازدواج کند و دقايقي به گفتگو با او مي گذرد و البته ماجراي او هم هيچ ربزي به داستان فيلم ندارد! دقايقي از فيلم هم به نشان دادن صحنه هاي تست بازيگري مي گذرد که البته آن هم ربطي به ماجراي فيلم ندارد. دختر همسايه سرش را پايين انداخته و وارد منزل مي شود و دقايقي هم به عذرخواهي همسايه مي گذرد... وبه اين ترتيب يک کليپ دانشجويي به يک فيلم سينمايي تبديل مي شود!

براي چنين فيلمي حقيقتا بايد به «اصغر فرهادي» تبريک گفت چرا که به وضوح مشخص است که «پيمان معادي» همه ذوق و قريحه و هنر خود را به خاطر او به کناري نهاده و تلاش کرده با تقليدي ابتدايي از «در باره الي» و «جدايي نادر از سيمين» خودش را به نحوي ادامه اصغر فرهادي معرفي کند. البته هيچ بعيد نيست که انتظار جايزه هاي بين المللي و عکس يادگاري با آنجلينا جولي را هم داشته باشد! اگر ويژگي اساسي هنر را خلاقيت بدانيم، «معادي» به هيچ وجه در فيلم خود کار هنري نکرده و کارش شبيه همان هايي است که تابلوي موناليزا را کپي کرده و انتظار دارند به قيمت اصلي نيز به فروش برود!

فيلم، سياه و سفيد است و به همين دليل هيچ گونه جذابيت بصري ندارد و البته ديگر لازم نيست تا آنچنان دکور و صحنه آرايي‌اي در آن صورت بگيرد. سياه بودن تصوير ادامه همان داستان زشت و کثيف فيلم و نشان‌گر زندگي تيره و تاري است که معادي براي مخاطبان خود ترسيم مي کند و صدالبته آنچنان روح مخاطب را کسل مي کند که بايد در سينما باشي و پس از پايان فيلم راه رفتن هاي خسته و بي‌انگيزه مردم را ببيني تا بداني چقدر فيلم روح خراش است.

علاوه بر کارگرداني ضعيف و فيلمنامه ضعيف و صحنه آرايي کذايي، فيلم از نبود هرگونه موسيقي متن زجر مي برد. تنها موسيقي متن هماني است که در کلاسهاي آموزش موسيقي نواخته مي شود و يا نواري که در ماشين مشغول خواندن است. موسيقي اگر متناسب با داستان باشد و همراه آن فراز و فرود بيايد، ارزش هنري کار و تاثير آن را به ميزان قابل توجهي افزايش مي دهد. اما گويا قرار است همه چيز در اين فيلم مُرده و سياه و بي توقف باشد و چرخ هيچ چيز به درستي نچرخد؛ بنابراين موسيقي نيز مُرده است و با سکوت خود تلاش مي کند رکون و مُردگي را به مخاطبان نيز تزريق کند.

اما در زمينه «خيانت» در فيلمهاي سينمايي ايران، «برف روي کاج ها» يک اقدام جديد مي کند و البته آن هم نه از روي خلاقيت که از روي هنجارشکني و کپي برداري است. معمولا در فيلمهاي اين‌چنيني ايراني، مرد به همسرش خيانت مي کند و عاشق ديگري مي شود و ادامه داستان. اما در اين فيلم، به تقليد از فارسي‌وان و آرمان‌هاي فارسي‌واني، مسأله کمي متفاوت مي‌شود: مرد عاشق دختري مي شود و با او رابطه دارد و اين اتفاق بسيار مورد هجمه فيلم قرار مي گيرد. اما کم کم زني شوهر دار، عاشق مرد ديگري مي شود و با او به گفتگوهاي دوستانه مي پردازد و کار بالا مي کشد و اين مسأله بسيار طبيعي نمايانده شده و حتي حق طبيعي آن زن محسوب مي شود. ارتباط زن شوهردار با مردي نامحرم و اينکه او با آن مرد به کنسرت موسيقي برود و شوخي و بگو بخند در ميانشان حاکم شود و هيچ حيايي نه در او و نه در آن مرد ديده نشود، همان چيزي است که مرداک و شبکه تلويزيوني‌اش به دنبال آن هستند و آرزوي چنين رفتاري را در ميان ايرانيان دارند. به راحتي مي توان چنين فيلمي، فقط يک فيلم با زمينه خيانت نيست بلکه درواقع فيلم به سراغ انسجام خانواده ها مي رود و نوعي زمينه «خانواده ستيزي» در آن موج مي زند. در ديالوگ هاي فيلم کار به آنجا کشيده مي شود که مخاطب مي پذيرد که زن و شوهر پس از مدتي براي يکديگر تکراري مي شوند و آن علاقه هاي ابتدايي از بين مي روند. اگر بچه داشته باشند به ناچار بايد به زندگي تکراري و مرارت آور خود ادامه بدهند و الا بايد از هم جدا شده و به دنبال عيشي جديد بروند تا تکراري شدن آن عيش به زندگي مشترک ادامه بدهند. کاملا مشخص است که اين زندگي مشترک با آن چه ما به عنوان «آغوش گرم خانواده» مي شناسيم، بسيار متفاوت است و در دنياي ديگري سير مي کند. گويا کارگردان هرگز لذت زندگي در يک خانواده پرمحبت که اعضايش يکديگر را دوست دارند و نمي توانند اندک دوري را تحمل کنند را نه چشيده و نه ديده است و تصورش از زندگي مشترک، تصور همان دوستي هاي درون پارک هاست که طبيعتا به سادگي، به قهر و دشمني و خيانت تبديل مي شوند. خانواده در چنين فيلمي به يک رستوران با اتاقي براي استراحت تقليل مي يابد که اگر هرکدام از مشتري ها رستوران و اتاق بهتري بيابند، حق دارند به مراجعه کنند و ديگر مفاهيمي چون تعالي و همکاري و محبت طرفيني و... به سادگي به زباله داني انداخته مي‌شوند. چنين فيلمي قطعا در فرهنگ ايراني-اسلامي ما منفور و مطرود است اما اميدوارم فرهنگهايي که چنين زندگي‌اي را مي پسندند و ترويج مي کنند به آن جايزه هاي بين المللي بدهند تا هرچه بيشتر پرده از برخي حقايق سينماي ايران و وابستگي هاي برخي کارگردانان برداشته شود.

مصطفي مازح

Mon, 20 Feb 2012 12:03:00 GMT

اسلام عزيز در مسير خونين خود شهداي زيادي را تقديم نموده است اما از بين شهدايي که وصفشان را شنيده ام به چند نفر از عمق وجود غبطه مي خورم و با آنان احساس انس و الفتي ديرينه دارم بدون آنکه حتي يکبار زيارتشان کرده باشم. يکي از اين شهدا، شهيد مصطفي مازح است که در راه اجراي حکم امام(ره) درمورد سلمان رشدي به شهادت رسيد.

شنبه پنجم اگوست 1989، چهاردهم مرداد ماه 1368، در حالي تنها چهار ماه و بيست روز از فتواي تاريخي روح خدا درباره حکم قتل سلمان رشدي مرتد مي گذشت، خبري مهم در رسانه هاي جهان منتشر شد؛ تيتر خبر اين بود:

رشدى، هدف بمب‏گذارى در هتل

متن خبر: ديروز يك گروه اسلامى در لبنان اعلام كرد تروريستى كه روز پنجشنبه، براثر انفجار بمبى در حال سوار كردن آن در هتلى در غرب لندن بود از بين رفت، يكى از اعضاى آن‏ها بوده كه در حال تدارك حمله‏اى به سلمان رشدى بوده است. <** ادامه مطلب... **>

طى يادداشت دستنويسى كه تحويل روزنامه النهار در بيروت گرديد، «سازمان جهادگران اسلام» اعلام كرد كه مسلمانان اكنون براى از دست دادن «غريب»، اولين شهيدى كه به هنگام انجام مقدمات حمله عليه سلمان رشدى مرتد جان خود را از دست داد، سوگوارند و شهداى بعدى به اين اهداف خواهند رسيد.

گروه فوق‏الذكر در اين بيانيه تاكيد كرده است هر فردى، از جمله خانم تاچر، كه از رمان «آيات شيطانى» از رشدى حمايت كند بهاى آن را خواهد پرداخت.

«اسكاتلند يارد» در حال تحقيق در اين زمينه مى‏باشد. در حال حاضر، مشخص شده است كه پنجشنبه بعد از ظهر دو بمب در هتل «بورلى هاوس» واقع در منطقه «ساكس گاردنز پادينگتن» منفجر گرديده است. تصور مي‏شود كه اولين بمب، به هنگام سوار كردن آن توسط تروريستى كه معتقدند الجزايرى يا مراكشى مى‏باشد و بنام «مازح» ملقب است، منفجر گرديد و انفجار دومين بمب، 15 دقيقه بعد متعاقب انفجار اول صورت گرفته است.

بمب‏ها، در مجموع حاوى 5 پوند مواد منفجره پلاستيك نظامى بوده است كه احتمالاً از نوع «سمتكس» مى‏باشد.
اطلاعات زيادى از مازح در دست نمى‏باشد، به جز اينكه چنين گمان مى‏رود كه او با قايق وارد انگلستان شده و مواد منفجره را در كوله پشتى سبز رنگى حمل مى‏كرده است. هيچ پاسپورتى از او در هتل به دست نيامده است.
به دليل ويرانى ساختمان، بازرسى هتل توسط كارشناسان مختل گرديده است و بعيد به نظر مى‏رسد كه اجزاى متلاشى شده بدن بمب گذار براى كالبد شكافى تا اواخر امروز به بيرون از هتل منتقل گردد.

«مازح»، كه حدود بيست ساله بود، در ساعت 45/2 دقيقه بعد از ظهر با انفجار بمبى كه سه طبقه بالاتر و سقف هتل 5 طبقه را ويران ساخت، در اتاقش كشته شد و تكه‏هاى بدنش بين طبقات سوم و چهارم پخش گرديد.

«مازح» با پرداخت 39 پوند و 50 پنس، يك اتاق يك تختى را روز سه شنبه در هتل رزرو كرد و قرار بود ديروز آنجا را ترك كند. آقاى «تونى گنوزو» مدير هتل گفت كه ابتدا نامبرده هتل را براى يك شب رزرو كرد، اما بعد با پرداخت نقدى صورت حسابش مدت اقامت خود را تمديد نمود.

منبع: «روزنامه ديلى تلگراف» چاپ لندن

خبر فوق به عنوان سندى عينى، از ميان دهها روزنامه و نشريه انگليسى كه تنها ساعاتى پس از به شهادت رسيدن طلبه شهادت‏طلب «مصطفى مازح» نخستين شهيد مسير اجراى حكم تاريخى حضرت امام خمينى(ره) همگام با ساير مطبوعات و رسانه‏هاى جمعى كشورهاى غربى به انعكاس اخبار و جزئيات مربوط به اين واقعه پرداختند، عرضه شد.

رسانه‏هاى فراگير غربى چنان با آب و تاب در اين باره به ارايه تحليل و القاى نظرات خاص خود مى‏پرداختند كه موج خبرى آن تا چند ماه خوراك تبليغاتى صهيونيسم را تامين مى‏نمود.

دامنه اين موج كه در واقع تحت تاثير ارزش عمل قهرمانانه شهيد مازح قرار داشت، از مبدأ لندن، مرزهاى جغرافيايى را در نورديد و به اقصى نقاط عالم رسيد. بد نيست از باب نمونه به قسمتهايى از مقاله نشريه «سانكى» چاپ توكيو تحت عنوان «سلمان رشدى، حالا...» كه در روز چهارشنبه 30 آگوست 1989 متشر گرديد، نگاهى بيندازيم:
«آقاى كازواو ايشيگورو يك نويسنده ژاپنى تبعه انگلستان و دوست صميمى سلمان رشدى مى‏باشد. ما وقتى از وى در مورد محل زندگى سلمان رشدى سؤال كرديم او در جواب گفت: من در اين باره هيچ چيز نمى‏دانم. اگر هم اطلاع داشته باشم نمى‏توانم بگويم. به علت معتبر بودن حكم اعدام سلمان رشدى كه از سوى خمينى صادر شده، اطرافيان سلمان رشدى در اين مورد بسيار احتياط مى‏كنند.

سلمان رشدى به همراه همسرش تحت حفاظت امنيتى قرار دارند و هر چند هفته يك بار محل اقامت خود را تغيير مى‏دهند. همسر وى مى‏گويد طى مدت چهار ماه، 56 بار محل زندگى خود را عوض كرده‏اند و گويا او از اين طرز زندگى خسته شده و در حال حاضر جدا از شوهرش زندگى مى‏كند.
هنوز در لندن كتابفروشى‏هايى كه «آيات شيطانى» را مى‏فروشند، مورد حمله با مواد آتش زا قرار مى‏گيرند. اخيرا جريان انفجار يك بمب و مرگ يك مرد در هتلى در شهر لندن، موجب نگرانى اسكاتلند يارد، پليس انگلستان، شد. چون پس از جريان مى‏گويند اين نخستين شهيد راه اعدام سلمان رشدى مى‏باشد.
پس از اين جريان، نيروهاى امنيتى و ضد ترور براى حفظ جان رشدى، تدابير سخت‏ترى اتخاذ كرده‏اند. پس از صدور حكم مذكور از سوى امام خمينى، انگلستان و ايران روابط خود را قطع كردند.»
اين موج كم‏سابقه خبرى تا هنگام تحويل بقاياى پيكر پاك شهيد مازح به خانواده‏اش (هشت ماه پس از انفجار) و نيز برگزارى مراسم تدفين آن بزرگوار و مجالس يادبود و گراميداشت نام و راهش ادامه داشت.
مثلاً «ديلى تلگراف» تقريبا ده ماه پس از شهادت مازح، همصدا با ده ها نشريه ديگر اروپايى، اخبار مربوط به مجالس بزرگداشت وى را با حساسيت عجيبى منتشر مى‏ساخت:
«ماه گذشته، حزب‏الله تظاهراتى به خاطر مصطفى مازح، يكى از پيروانش، در جنوب بيروت ترتيب داد. اين شخص طى يك ماموريت انتحارى در لندن به منظور كشتن سلمان رشدى بر اثر انفجار بمب تكه تكه شد.»(5/6/1990)
نكته عجيب و باور نكردنى اينجاست كه خبر اين واقعه بى‏سابقه در داخل كشورمان به عنوان قلب تپنده انقلاب اسلامى، تا هفت سال پس از وقوع آن، مسكوت نگاه داشته شد و پس از شكسته شدن اين سكوت مرگبار توسط معدودى از نشريات اصولگرا، ساير مطبوعات و رسانه‏هاى جمعى و حتى صدا و سيماى ام‏القرى! به اين سكوت ناموجه ادامه مى‏دهند.

وصيتنامه شهيد كه پس از ارتحال جانگداز حضرت امام خمينى(ره) نوشته شده است:
بسم‏الله‏الرحمن‏الرحيم
تسليت عرض مى‏كنم به اسلام، به رزمندگان اسلام، به مردم مظلوم و مستضعف، به مجاهدان در ايران و افغانستان و لبنان و فلسطين و به هر انسانى كه در راه حق مجاهدت مى‏كند...اين انسان مؤمن، جبار، شجاع، مخلص، براى اسلام خود، براى مردم خود، كسى بود كه به ضمير خود وفادار بود. آرى پدر! اين انقلاب از افتخارات او بود .اين امام دوست داشتنى، خمينى بزرگ كه رحمت و رضوان خدا بر او باد... آرى، آسمان هنوز براى اين رهبر مخلص اشك مى‏ريزد. ملائكه در سوگ اين امام ضجه و فرياد مى‏كنند... هرگز تو را فراموش نخواهيم كرد...همانا خورشيد در آن روز خجالت زده شد و طلوع نكرد ؛ ماه نيز ذوب خواهد شد، هيچكس زندگى نخواهد كرد. هرگز هيچكس نخواهد خنديد...هرگز روزهاى مقدس زندگى با تو را فراموش نخواهيم كرد...فرمانهاى تو را در هر زمان و مكان اجرا مى‏كنيم، شجاعت تو را در برابر دشمنان به ياد مى‏آوريم. در روز برگزارى نماز در قدس شريف، ياد تو را در جهان زنده مى‏كنيم. با ياد تو هر دولت و مرامى را كه در مقابل اسلام بايستد، نابود مى‏كنيم.

سعادتمندند كسانى كه تو را شناختند، كسانى كه از راه تو پيروى كردند، كسانى كه به كلام تو گوش فرا دادند و كسانى كه به نام جمهورى اسلامى شما پرچم اسلام را برافراشتند. اى امام عزيز! همانا من با تو پيمان مى‏بندم كه هميشه در راه روشن تو خواهم بود و تحت اوامر نايب برحقت امام سيد على خامنه‏اى در اين راه باقى خواهم ماند. فرمان تو، انديشه او انديشه تو و آراى او همان آراى تو خواهد بود. به درستى كه تو شجاعت را به او آموختى و ما اكنون سرباز او هستيم و همانگونه كه امر فرمودى بر اين جمهورى اسلامى باقى خواهيم ماند. جمهورى اسلامى والايى كه متعلق به حضرت مهدى(عج) ولى‏عصر و زمان است.

اى امام مهدى! آه اى آقاى من، اى فريادرس و نجات دهنده من، آيا نمى‏بينى چه حوادثى رخ مى‏دهد و چه شهدايى بر زمين مى‏افتند در حالى كه دشمنان در حال آماده باش كامل هستند، تا چه زمانى اى آقاى من! تا چه زمانى مى‏توانيم در برابر دشمن ستمگر مقاومت كنيم؟! العجل العجل اى نجات دهنده ما برما رحم نما و به فريادمان رس... به نام اين رهبر سفر كرده...به نام شهدا...به نام مجاهدين اسلام...

به نقل از مشرق

به خاطر دارم که وبلاگي با عنوان و موضوع شهيد مصطفي مازح براي ايشان تاسيس شده بود که پس از چندي مطالبش را عوض کردند. نمي دانم هک شد يا بلاي ديگري بر سرش آمد؟ آن وبلاگ را در اينجا ببينيد